Bouwen aan de Bibliotheek van de Toekomst

Wij bouwen aan de bibliotheek van de toekomst. Doe je mee?

Wanda

TU/e onderzoeker maakt AI in bibliotheken transparant en uitlegbaar

· · Reageer

Hoe krijg je een échte klik tussen mens en machine? Die vraag staat centraal in het onderzoek van Tiffany Matej Hrkalovic, de nieuwste aanwinst in ons Boekbot-team. Als postdoctoraal onderzoeker gaat zij het komende jaar onderzoeken hoe we de interactie tussen bibliotheekbezoekers en onze AI-assistent kunnen verbeteren. Maar wie is Tiffany eigenlijk, en wat gaat zij precies doen voor de Bibliotheek van de Toekomst?

Expert in mens-machine interactie

Tiffany is niet zomaar een onderzoeker. Met een achtergrond in psychologie en cognitiewetenschappen (gestudeerd aan de Universiteit van Zagreb en de Universiteit van Amsterdam) brengt ze een unieke combinatie van kennis mee. Ze promoveerde cum laude via het Hybrid Intelligence Centre, een samenwerking tussen de Vrije Universiteit Amsterdam en TU Delft.

Wat haar onderzoek bijzonder maakt? Tiffany kijkt niet alleen naar hoe AI technisch werkt, maar vooral naar hoe mensen en AI samenwerken:

Mijn onderzoek combineert sociale psychologie, cognitiewetenschappen en informatica om te onderzoeken hoe mensen beslissingen nemen in sociale interacties. Dit helpt bij het bouwen van sociaal intelligente systemen die menselijke interactie ondersteunen.

Boekbot als sociaal wezen?

Een van de eerste vragen die Tiffany gaat onderzoeken is verrassend fundamenteel: moet Boekbot eigenlijk wel een “persoonlijkheid” hebben? En zo ja, welke dan?

📌 De hamvraag: “Hoe kan de persoonlijkheid van BoekBot worden vormgegeven, zodanig dat gebruikers realistische verwachtingen vormen over de mogelijkheden én beperkingen van het systeem?”

In een recent gesprek met ons team legde Tiffany uit dat hier een interessant wetenschappelijk dilemma achter schuilt:

✅ Pro-persoonlijkheid: Mensen bouwen makkelijker een relatie op met systemen die menselijke eigenschappen hebben ✅ Contra-persoonlijkheid: Te veel menselijke eigenschappen kunnen onrealistische verwachtingen wekken

Dit is meer dan een theoretische discussie. Het raakt aan fundamentele vragen over AI-literacy: begrijpen mensen wat AI wel en niet kan? En hoe beïnvloedt de “verpakking” van AI die verwachtingen?

Wat gaat Tiffany precies doen?

Het komende jaar gaat Tiffany onderzoeken hoe verschillende gebruikersgroepen met Boekbot omgaan. Ze kijkt daarbij naar drie belangrijke aspecten:

  1. Gebruikerservaring: Wat maakt de interactie met Boekbot prettig en waardevol?
  2. Transparantie: Hoe kunnen we de werking van de AI begrijpelijker maken?
  3. AI-geletterdheid: Hoe helpen we gebruikers beter te begrijpen wat AI is en doet?

Concreet betekent dit dat Tiffany verschillende versies van Boekbot gaat testen:

  • Een neutrale, tool-gerichte beschrijving van Boekbot
  • Een versie met meer persoonlijkheid als “boekencompagnon”

De resultaten hiervan worden gebruikt om Boekbot te optimaliseren voor de officiële lancering tijdens de Dutch Design Week later dit jaar.

Waarom dit onderzoek belangrijk is

Voor bibliotheken is dit onderzoek van erg belangrijk. AI-systemen zoals en Boekbot en straks Biebbot veranderen hoe mensen informatie zoeken en vinden. Als publieke instellingen die staan voor betrouwbare informatie, moeten bibliotheken vooroplopen in het verantwoord inzetten van deze technologie.

Tiffany verwoordt haar missie zo:

Mijn doel is om de kloof te overbruggen tussen technologisch ontwerp en gebruikersbehoeften. Uiteindelijk wil dit werk een meer inclusieve, samenwerkende en geletterde relatie tussen gebruikers en AI bevorderen, terwijl het de manieren verrijkt waarop mensen boeken vinden via het bibliotheeksysteem.

De wetenschap achter Boekbot

Het onderzoek van Tiffany is onderdeel van het onderzoeksproject waarin de Brainport-bibliotheken samenwerken met de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), de Jheronimus Academy of Data Science (JADS) en Datacation. Dit project wordt gefinancierd door de subsidie van het SIDN Fonds en Topsector ICT, zoals we eerder al meldden.

Tiffany’s officiële startdatum is augustus 2025, maar ze is nu al betrokken bij de voorbereidingen.

Wil je op de hoogte blijven van de voortgang?
Volg ons op biebvandetoekomst.nl

Activiteiten in jouw bieb vinden met AI

· · Reageer

Eerste stap voor Biebbot: een slimme hulp voor de bibliotheek.

Goed nieuws: We gaan samenwerken met Olifantenpaadje. Dit is de eerste stap in een spannend project: Biebbot. Samen gaan we testen hoe AI (kunstmatige intelligentie) kan helpen om in natuurlijke taal activiteiten bij de bieb te vinden waar je aan mee wilt doen.

We hebben net afspraken gemaakt met de makers van Olifantenpaadje. Zij gaan ons helpen om hun activiteitendata te gebruiken in onze test.

Wat is Olifantenpaadje

Olifantenpaadje is een handig systeem dat veel bibliotheken gebruiken. Het laat alle activiteiten zien die bibliotheken organiseren: workshops, lezingen, cursussen en meer. Met Olifantenpaadje kun je niet alleen zien wat er te doen is, maar ook meteen een plek reserveren of een kaartje kopen.

De samenwerking met Olifantenpaadje is belangrijk voor ons project. We willen namelijk testen of we hun informatie kunnen gebruiken in een slimme AI-assistent.

Wat is Biebbot

Biebbot is een nieuwe test die we samen doen met het bibliotheeknetwerk en het wordt mogelijk gemaakt door de KB Nationale Bibliotheek. Het bouwt voort op wat we al hebben geleerd met Boekbot (onze slimme boekenhulp).

Met Biebbot willen we kijken of een slimme AI-assistent niet alleen boeken, maar ook activiteiten kan vinden als je er in gewone taal naar vraagt. Je zou bijvoorbeeld kunnen typen: “Zijn er activiteiten over tuinieren?” En dan krijg je meteen antwoord, zonder dat je in verschillende systemen hoeft te zoeken.

Dit is nog geen echt product, maar een test (we noemen dat een “Proof-of-Concept”). We willen leren wat werkt en wat mensen handig vinden.

Met wie werken we samen?

We doen dit project samen met:

Wat willen we leren?

We willen in deze test drie dingen ontdekken:

  1. Hoe mensen het gebruiken: Welke vragen stellen mensen? Vinden ze het handig?
  2. Hoe de techniek werkt: Hoe kunnen we informatie uit verschillende bronnen (boeken en activiteiten) samen laten zien?
  3. Hoe goed de informatie is: Is alle informatie over activiteiten duidelijk genoeg?

Hoe zou het kunnen werken?

Stel je voor: je typt “Ik wil meer leren over fermenteren”. Dan zou Biebbot je kunnen vertellen:

  • Welke boeken er zijn over fermenteren
  • Of er binnenkort een workshop is over fermenteren
  • Waar en wanneer die workshop is

Alles in één gesprek, zonder dat je op verschillende plekken hoeft te zoeken!

Wanneer kun je het zien?

We hopen later dit jaar, tijdens de Dutch Design Week (18-26 oktober 2025), een eerste versie te laten zien. Dan kun je zelf uitproberen hoe het werkt. Jouw reacties helpen ons om het beter te maken.

In de toekomst gaan we ook kijken of we kunnen samenwerken met Wijzer, een andere belangrijke bron van informatie voor bibliotheken. Maar daar vertellen we later meer over.

Wil je op de hoogte blijven van de voortgang?

Volg ons op biebvandetoekomst.nl

Brainport bibliotheken krijgen €2 miljoen uit Regio Deal “Thuis in Brainport”

· · Reageer

Met grote vreugde kunnen we melden dat de Brainport Bibliotheken een subsidie van maar liefst € 1.985.025 hebben ontvangen vanuit de Regio Deal ‘Thuis in Brainport’. Op 21 mei 2025 is het startsein gegeven voor de uitvoering van dit bijzondere project met een symbolische overhandiging van cheques aan de eerste vijf geselecteerde projecten uit de Regio Deal.

Vertegenwoordigers van de vijf projecten uit de Regio Deal 'Thuis in Brainport' tonen de symbolische subsidiecheques met de toegekende bedragen
Feestelijke overhandiging van de subsidiecheques aan de eerste vijf projecten uit de Regio Deal ‘Thuis in Brainport’. Op de foto staan de vertegenwoordigers van Brainport Bibliotheken, Urban Sports & Culture, Kempenmuseum, De Berkenschutse en het project Inclusief werken binnen circulaire Economie.

Krachtige samenwerking in de regio

De acht samenwerkende bibliotheken uit de Brainport regio bundelen hun krachten verder om bibliotheken te transformeren naar naar een actiegerichte samenwerking op het gebied van de brede bieb, de samenwerkende bibliotheekorganisaties, de virtuele bibliotheek en de integrale bibliotheekprogrammering.

Door middel van samenwerking en technologische innovatie maken we de bibliotheek slimmer, inclusiever en relevanter dan ooit.

Breder bereik voor belangrijke doelgroepen

Deze investering vanuit de Regio Deal helpt de Brainport Bibliotheken om een breder bereik te creëren voor doelgroepen in de regio. Hierbij ligt de focus specifiek op het verkleinen van laaggeletterdheid en het bevorderen van sociale samenhang. De acht samenwerkende bibliotheken (Bibliocenter, BiblioPlus, en bibliotheken De Lage Beemden, Dommeldal, Eindhoven, regio Helmond – de Peel, Veldhoven en De Kempen) werken samen aan diverse innovatieve projecten die de bibliotheekervaring verbeteren en de rol van bibliotheken in de samenleving versterken.

Regio Deal ‘Thuis in Brainport’

Het project van de Brainport Bibliotheken is onderdeel van een groter geheel. De Regio Deal ‘Thuis in Brainport’ in de Metropoolregio Eindhoven (MRE) heeft een totaalbudget van € 47 miljoen, waarvan € 20 miljoen afkomstig is van het Ministerie van BZK en ruim € 27 miljoen cofinanciering vanuit de regio.

Stijn Steenbakkers, voorzitter poho economie MRE en wethouder in Eindhoven, benadrukt het belang van deze investering: “De Brainportregio groeit hard, en dat brengt kansen én verantwoordelijkheden met zich mee. Die groei vraagt om balans, niet alleen op economisch vlak maar ook sociaal en maatschappelijk.”

Vijf innovatieve projecten van start

Naast de Brainport Bibliotheken zijn er nog vier andere projecten die nu van start kunnen gaan. Lees er meer over in dit bericht.

Ieder project draagt bij aan de brede welvaart en sociaal maatschappelijke uitdagingen in Brainport Eindhoven, met focus op sociale samenhang, competentie-ontwikkeling & basisvaardigheden en leefbaarheid.

Innovatieve bibliotheekprojecten

Voor wie meer wil weten over de innovatieve projecten van de Brainport Bibliotheken:

Met deze investeringen bouwen we samen verder aan een krachtige en sociale Brainportregio, waar iedereen kan meedoen en zich thuis voelt – vandaag, morgen en in de toekomst.

Boekbot’s schooltour: een digitale revolutie in boekadvies voor jongeren

· · Reageer

De wereld van boeken ontdekken kan soms overweldigend zijn, vooral voor jongeren die zich verdiepen in de literaire wereld. Maar wat als er een assistent was die je kon gidsen, niet alleen door titels en auteurs, maar ook door emoties, karakters en achtergrondverhalen? Maak kennis met Boekbot!

Wat is Boekbot

Voortkomend uit het idee van jongeren zelf is Boekbot een AI chatbot speciaal ontworpen om diepere vragen over boeken te beantwoorden. Waar traditionele bibliotheekinformatiepagina’s stoppen, gaat Boekbot verder.

Boekbot gaat naar school

Tijdens de Boekenweek van Jongeren toerden we met de pop-up bieb bus door Eindhoven waarbij scholen zoals het Frits Philips lyceum, Helder school en het Sint Joris college werden bezocht. Hier werden jongeren uitgenodigd om Boekbot te testen, en de ervaringen waren niets minder dan boeiend.

Hoewel er momenten van miscommunicatie waren, zoals toen een leerling “holly” invoerde en Boekbot even stilstond, schitterde onze chatbot met gedetailleerde analyses voor bekendere titels zoals Stephen King’s “Carrie”.

Leerlingen testen Boekbot in de pop-up bieb bus bij een van de scholen

De hoogte- en dieptepunten

Het vermogen van Boekbot om zich aan te passen aan verschillende leeftijdsgroepen en taalniveaus was een hit. Met humor, empathie en een vleugje charme wist Boekbot de harten van vele jongeren te winnen. Natuurlijk waren er leermomenten, zoals kleine vertaalproblemen en ontbrekende boeken, maar deze feedback is juist waardevol voor toekomstige verbeteringen.

De weg vooruit

Het potentieel van Boekbot is duidelijk. Nu is de uitdaging om dit systeem te verfijnen, zodat het elk boek in onze bibliotheek kan herkennen en gericht adviseren. We zijn al bezig met samenwerkingen, zoals met het MKB datalab van JADS, om dit doel te bereiken.
Sluit je aan bij onze reis en ontdek hoe Boekbot de manier waarop jongeren boeken ontdekken kan revolutioneren. En wie weet, misschien wordt jouw volgende favoriete boek wel aanbevolen door Boekbot zelf! 📚😄

Bring it on: studenten challenge

· · Reageer

Als jongeren niet naar de bibliotheek toe komen, moet de bibliotheek maar naar hen. “Ontwerp een pop-up bibliotheek voor de campus van de toekomst”, was de opdracht waarmee studenten van Fontys Pulsed, Summa Engineering en TU/e Innovation Space aan de slag gingen tijdens de eerste Challenge Week 040. In vier dagen tijd bedachten en ontwierpen ze daarvoor concepten. Er werd gebrainstormd, getekend, getimmerd, gezaagd en geprogrammeerd met de door Bibliotheek de Kempen gedoneerde bieb bus als inspiratiebron. Aan het eind van de week stonden er drie mooie concepten met elementen die wij zeker gaan meenemen in de werkelijke pop-up bibliotheek die we nu aan het bouwen zijn.

Concept 1: Weg met saaie boekenplanken

Gebruik de kracht van digitale media om boeken aantrekkelijker te presenteren en maak het levendig. Studenten ontwierpen een hybride boekenzuil met een display van fysieke boeken aangevuld met een scanner en scherm. Als je een boek scant dan komt er een boekenpagina op het scherm met bijvoorbeeld een boekentrailer, reviews, een link naar een forum over het boek en mogelijkheid om erover te chatten. Het idee onderstreept dat de huidige informatie in de vorm van een korte omschrijving die nu bij een boek wordt gegeven niet voldoet. Er is meer nodig om een boek te presenteren, liefst met gebruik van andere media.

Concept 2: Bied meer dan cover-to-cover lezen

Al die dure studieboeken waar je maar een paar hoofdstukken uit nodig hebt is toch niet meer van deze tijd? Een pop-up bieb op het campusterrein waar je naartoe kunt om (studie)boeken te lenen of stukken uit die boeken. Ter plekke een scan of een kopie maken alleen van wat je nodig hebt. Met een handige app waarmee je kunt zien waar en wanneer de bieb bus er is.

Concept 3: Zichtbaar aanwezig op de campus

Niet weggestopt in een of ander gebouw maar lekker in de natuur met gezellige plekken onder een luifel waar je kunt zitten, waar je je boeken kunt “beleven” én terecht kunt met vragen, zoals over geld, werken, studeren maar ook over andere zaken die je bezighouden. Zoals bijvoorbeeld een gesprek met een professional als het minder goed met je gaat. Een ideale plek om tot rust te komen en anderen te ontmoeten.

Volg de voortgang

Na de Challenge Week hebben we de bieb bus naar de stand bouwer gebracht die er een hele mooie pop-up van maakt waar we samen met jongeren op scholen en evenementen verder kunnen brainstormen, ontwikkelen en testen. Dit najaar ga je ons samen met medewerkers van de 8 samenwerkende Brainport bibliotheken tegenkomen op schoolpleinen, in wijken én last but not least tijdens de Dutch Design Week bij de bibliotheek in Eindhoven. Dan zorgen we ook voor een mooi display en film van de concepten die tijdens deze eerste Challenge Week zijn bedacht.

Neem contact met ons op en bouw mee!