Bouwen aan de Bibliotheek van de Toekomst

Wij bouwen aan de bibliotheek van de toekomst. Doe je mee?

Vraag

Boekbot is officieel gelanceerd ✨

· ·

Wat een dag vol energie! Op 22 oktober 2025 vierden de acht Brainport Bibliotheken samen met partners en bezoekers van Dutch Design Week een bijzonder moment: de officiële lancering van Boekbot, de eerste AI-toepassing van bibliotheken in Nederland.

Burgemeester en Brainport voorzitter Jeroen Dijsselbloem en Directeur-Generaal Cultuur en Media van het Ministerie OCW Barbera Wolfensberger lanceren Boekbot samen met gasten van de Brainport Bibliotheken tijdens Dutch Design Week 2025 in het Natlab in Eindhoven.
Burgemeester van Eindhoven & Brainport voorzitter Jeroen Dijsselbloem, directeur-generaal Cultuur en Media van het ministerie OCW Barbera Wolfensberger lanceren Boekbot samen met de Brainport Bibliotheken en hun gasten tijdens Dutch Design Week 2025 in het Natlab in Eindhoven.

Wat begon als een idee in co-creatie met jongeren, groeide uit tot een AI assistent die mensen helpt nieuwe boeken te ontdekken via een natuurlijk gesprek.
Tijdens Mission Day: Digital Futures in het Natlab op Strijp-S werd Boekbot feestelijk gelanceerd – met inspirerende sprekers, een volle zaal gasten en een flinke dosis toekomst denken én doen.

Een mijlpaal voor innovatie en leesplezier

De dag stond in het teken van samenwerking, verbeelding en de kracht van technologie in de bibliotheek.

Op het podium deelden onder meer Jeroen Dijsselbloem, Barbera Wolfensberger, Wilma van Wezenbeek, Meike Nauta, Tiffany Matej Hrkalovic, Amber van Houtum en Jantine van den Boom hun visie op de bibliotheek van morgen.

Meer dan 120 professionals beleefden samen hoe technologie en menselijkheid elkaar versterken in de bibliotheek van de toekomst.

En er viel nog meer te vieren:

  • Boekbot passeerde de grens van 10.000 gevoerde chats en telt inmiddels meer dan 1.200 geregistreerde gebruikers.
  • De expo van de Brainport-bibliotheken op Strijp-S trok halverwege de week al ruim 2.500 bezoekers.
  • Studenten van SintLucas maakten indruk met hun interactieve installatie De Magische Boekenkast, waarin boeken letterlijk tot leven kwamen.

Samen de toekomst vormgeven

Na het ochtendprogramma trokken de gasten de Dutch Design Week in met één centrale vraag in het achterhoofd:

Als jij de Bibliotheek van de Toekomst mocht ontwerpen, wat zou er zeker in moeten zitten?

We nodigen iedereen uit om die gedachten met ons te delen — in tekst, beeld of video. 📩 Stuur je reactie naar k.vandenberkmortel@bibliotheekeindhoven.nl

Een bibliotheek die mensen verbindt

Met Boekbot zetten de Brainport Bibliotheken een grote stap richting toegankelijke, inspirerende en inclusieve dienstverlening. Dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan deze dag en – van sprekers en bezoekers tot ontwerpers, studenten en collega-bibliotheken.

Samen blijven we bouwen aan een bibliotheek die mensen verbindt – fysiek én digitaal. Een plek waar verhalen, technologie en mensen elkaar ontmoeten.

En natuurlijk…

📱 Probeer Boekbot zelf! Ga naar boekbot.nl

TU/e onderzoeker maakt AI in bibliotheken transparant en uitlegbaar

· · Reageer

Hoe krijg je een échte klik tussen mens en machine? Die vraag staat centraal in het onderzoek van Tiffany Matej Hrkalovic, de nieuwste aanwinst in ons Boekbot-team. Als postdoctoraal onderzoeker gaat zij het komende jaar onderzoeken hoe we de interactie tussen bibliotheekbezoekers en onze AI-assistent kunnen verbeteren. Maar wie is Tiffany eigenlijk, en wat gaat zij precies doen voor de Bibliotheek van de Toekomst?

Expert in mens-machine interactie

Tiffany is niet zomaar een onderzoeker. Met een achtergrond in psychologie en cognitiewetenschappen (gestudeerd aan de Universiteit van Zagreb en de Universiteit van Amsterdam) brengt ze een unieke combinatie van kennis mee. Ze promoveerde cum laude via het Hybrid Intelligence Centre, een samenwerking tussen de Vrije Universiteit Amsterdam en TU Delft.

Wat haar onderzoek bijzonder maakt? Tiffany kijkt niet alleen naar hoe AI technisch werkt, maar vooral naar hoe mensen en AI samenwerken:

Mijn onderzoek combineert sociale psychologie, cognitiewetenschappen en informatica om te onderzoeken hoe mensen beslissingen nemen in sociale interacties. Dit helpt bij het bouwen van sociaal intelligente systemen die menselijke interactie ondersteunen.

Boekbot als sociaal wezen?

Een van de eerste vragen die Tiffany gaat onderzoeken is verrassend fundamenteel: moet Boekbot eigenlijk wel een “persoonlijkheid” hebben? En zo ja, welke dan?

📌 De hamvraag: “Hoe kan de persoonlijkheid van BoekBot worden vormgegeven, zodanig dat gebruikers realistische verwachtingen vormen over de mogelijkheden én beperkingen van het systeem?”

In een recent gesprek met ons team legde Tiffany uit dat hier een interessant wetenschappelijk dilemma achter schuilt:

✅ Pro-persoonlijkheid: Mensen bouwen makkelijker een relatie op met systemen die menselijke eigenschappen hebben ✅ Contra-persoonlijkheid: Te veel menselijke eigenschappen kunnen onrealistische verwachtingen wekken

Dit is meer dan een theoretische discussie. Het raakt aan fundamentele vragen over AI-literacy: begrijpen mensen wat AI wel en niet kan? En hoe beïnvloedt de “verpakking” van AI die verwachtingen?

Wat gaat Tiffany precies doen?

Het komende jaar gaat Tiffany onderzoeken hoe verschillende gebruikersgroepen met Boekbot omgaan. Ze kijkt daarbij naar drie belangrijke aspecten:

  1. Gebruikerservaring: Wat maakt de interactie met Boekbot prettig en waardevol?
  2. Transparantie: Hoe kunnen we de werking van de AI begrijpelijker maken?
  3. AI-geletterdheid: Hoe helpen we gebruikers beter te begrijpen wat AI is en doet?

Concreet betekent dit dat Tiffany verschillende versies van Boekbot gaat testen:

  • Een neutrale, tool-gerichte beschrijving van Boekbot
  • Een versie met meer persoonlijkheid als “boekencompagnon”

De resultaten hiervan worden gebruikt om Boekbot te optimaliseren voor de officiële lancering tijdens de Dutch Design Week later dit jaar.

Waarom dit onderzoek belangrijk is

Voor bibliotheken is dit onderzoek van erg belangrijk. AI-systemen zoals en Boekbot en straks Biebbot veranderen hoe mensen informatie zoeken en vinden. Als publieke instellingen die staan voor betrouwbare informatie, moeten bibliotheken vooroplopen in het verantwoord inzetten van deze technologie.

Tiffany verwoordt haar missie zo:

Mijn doel is om de kloof te overbruggen tussen technologisch ontwerp en gebruikersbehoeften. Uiteindelijk wil dit werk een meer inclusieve, samenwerkende en geletterde relatie tussen gebruikers en AI bevorderen, terwijl het de manieren verrijkt waarop mensen boeken vinden via het bibliotheeksysteem.

De wetenschap achter Boekbot

Het onderzoek van Tiffany is onderdeel van het onderzoeksproject waarin de Brainport-bibliotheken samenwerken met de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), de Jheronimus Academy of Data Science (JADS) en Datacation. Dit project wordt gefinancierd door de subsidie van het SIDN Fonds en Topsector ICT, zoals we eerder al meldden.

Tiffany’s officiële startdatum is augustus 2025, maar ze is nu al betrokken bij de voorbereidingen.

Wil je op de hoogte blijven van de voortgang?
Volg ons op biebvandetoekomst.nl

Activiteiten in jouw bieb vinden met AI

· · Reageer

Eerste stap voor Biebbot: een slimme hulp voor de bibliotheek.

Goed nieuws: We gaan samenwerken met Olifantenpaadje. Dit is de eerste stap in een spannend project: Biebbot. Samen gaan we testen hoe AI (kunstmatige intelligentie) kan helpen om in natuurlijke taal activiteiten bij de bieb te vinden waar je aan mee wilt doen.

We hebben net afspraken gemaakt met de makers van Olifantenpaadje. Zij gaan ons helpen om hun activiteitendata te gebruiken in onze test.

Wat is Olifantenpaadje

Olifantenpaadje is een handig systeem dat veel bibliotheken gebruiken. Het laat alle activiteiten zien die bibliotheken organiseren: workshops, lezingen, cursussen en meer. Met Olifantenpaadje kun je niet alleen zien wat er te doen is, maar ook meteen een plek reserveren of een kaartje kopen.

De samenwerking met Olifantenpaadje is belangrijk voor ons project. We willen namelijk testen of we hun informatie kunnen gebruiken in een slimme AI-assistent.

Wat is Biebbot

Biebbot is een nieuwe test die we samen doen met het bibliotheeknetwerk en het wordt mogelijk gemaakt door de KB Nationale Bibliotheek. Het bouwt voort op wat we al hebben geleerd met Boekbot (onze slimme boekenhulp).

Met Biebbot willen we kijken of een slimme AI-assistent niet alleen boeken, maar ook activiteiten kan vinden als je er in gewone taal naar vraagt. Je zou bijvoorbeeld kunnen typen: “Zijn er activiteiten over tuinieren?” En dan krijg je meteen antwoord, zonder dat je in verschillende systemen hoeft te zoeken.

Dit is nog geen echt product, maar een test (we noemen dat een “Proof-of-Concept”). We willen leren wat werkt en wat mensen handig vinden.

Met wie werken we samen?

We doen dit project samen met:

Wat willen we leren?

We willen in deze test drie dingen ontdekken:

  1. Hoe mensen het gebruiken: Welke vragen stellen mensen? Vinden ze het handig?
  2. Hoe de techniek werkt: Hoe kunnen we informatie uit verschillende bronnen (boeken en activiteiten) samen laten zien?
  3. Hoe goed de informatie is: Is alle informatie over activiteiten duidelijk genoeg?

Hoe zou het kunnen werken?

Stel je voor: je typt “Ik wil meer leren over fermenteren”. Dan zou Biebbot je kunnen vertellen:

  • Welke boeken er zijn over fermenteren
  • Of er binnenkort een workshop is over fermenteren
  • Waar en wanneer die workshop is

Alles in één gesprek, zonder dat je op verschillende plekken hoeft te zoeken!

Wanneer kun je het zien?

We hopen later dit jaar, tijdens de Dutch Design Week (18-26 oktober 2025), een eerste versie te laten zien. Dan kun je zelf uitproberen hoe het werkt. Jouw reacties helpen ons om het beter te maken.

In de toekomst gaan we ook kijken of we kunnen samenwerken met Wijzer, een andere belangrijke bron van informatie voor bibliotheken. Maar daar vertellen we later meer over.

Wil je op de hoogte blijven van de voortgang?

Volg ons op biebvandetoekomst.nl

Subsidie voor verantwoorde AI van Boekbot

· · Reageer

Boekbot, onze slimme boeken assistent van de Brainport-bibliotheken, vormt de basis voor een nieuwe stap in de ontwikkeling van publieke, eerlijke en begrijpelijke technologie. Samen met de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), de Jheronimus Academy of Data Science (JADS) en Datacation, hebben we een projectvoorstel ingediend bij de call Responsible AI in de praktijk van het SIDN Fonds en Topsector ICT – en dat voorstel is nu gehonoreerd.

Met deze subsidie bouwen we aan een transparant AI-raamwerk voor bibliotheken, waarmee gebruikers inzicht krijgen in hoe Boekbot tot aanbevelingen komt. Geen black box, maar uitlegbare kunstmatige intelligentie, die past bij de waarden van de bibliotheek: toegankelijkheid, diversiteit, vertrouwen en grip op informatie.

Waarom dit belangrijk is

Generatieve AI verandert fundamenteel hoe mensen informatie zoeken. Jongeren en andere gebruikers verwachten natuurlijke interactie en directe antwoorden. Tegelijk zien we maatschappelijke zorgen over transparantie, bias en desinformatie toenemen. In die context is het cruciaal dat bibliotheken – als betrouwbare, publieke gidsen – technologie inzetten die uitlegbaar, eerlijk en inclusief is.

Boekbot biedt een eerste antwoord op die uitdaging. Met dit nieuwe project tillen we het systeem naar een hoger niveau: van slimme boeken assistent naar voorbeeldproject voor verantwoorde AI in de publieke sector.

Wat we gaan doen

Met de subsidie ontwikkelen we concrete toepassingen om AI begrijpelijk en uitlegbaar te maken:

✅ Een transparantielaag voor Boekbot die laat zien waarom een aanbeveling wordt gedaan
✅ Tools waarmee bibliotheekgebruikers controle krijgen over hoe AI werkt
✅ Ontwerpprincipes en richtlijnen voor andere bibliotheken die AI verantwoord willen inzetten
✅ Educatief materiaal voor medewerkers én gebruikers over hoe AI werkt en wat het betekent

Hoe het project is opgebouwd

Het project bestaat uit drie fasen:

  1. Gebruikersonderzoek – Wat willen mensen begrijpen over AI? Welke uitleg helpt vertrouwen versterken?
  2. Ontwikkeling – We ontwerpen uitlegmodules, visuele interfaces en feedbackmogelijkheden, afgestemd op verschillende gebruikersgroepen.
  3. Testen en delen – We testen met bibliotheekgebruikers, evalueren de effecten en stellen een publieke toolkit samen voor landelijke toepassing.

Samenwerking en impact

Dit project bouwt voort op de ervaring met Boekbot binnen de Brainport-bibliotheken, en op de technische expertise van Datacation en de wetenschappelijke kracht van TU/e en JADS. Samen werken we aan een bibliotheek van de toekomst die niet alleen innovatief is, maar ook eerlijk, uitlegbaar en toegankelijk voor iedereen.

Wil je op de hoogte blijven van de voortgang?
Volg ons op biebvandetoekomst.nl

Boekbot op het Nationaal Bibliotheekcongres: AI in de bibliotheek, vanuit publieke waarden

· · Reageer

Op 12 juni 2025 presenteerden we Boekbot op het Nationaal Bibliotheekcongres: de eerste slimme AI boekenassistent die volledig ontwikkeld is vanuit de Nederlandse bibliotheeksector door de acht samenwerkende Brainport Bibliotheken.

In onze sessie “Leesplezier bevorderen met behulp van AI” deelden we hoe we als Brainport-bibliotheken technologie inzetten op een manier die past bij publieke waarden, en hoe we zijn gekomen tot een werkend systeem dat gebruikers op een natuurlijke manier helpt boeken te ontdekken.

Waarom Boekbot?

De manier waarop mensen informatie zoeken is veranderd. Waar je voorheen een trefwoord moest weten, verwachten gebruikers nu dat systemen meedenken. Boekbot speelt daarop in: je kunt gewoon zeggen wat je zoekt – bijvoorbeeld “een spannend boek dat niet te bloederig is” – en je krijgt suggesties op maat.

Het is géén vervanging van het menselijke advies van bibliotheekmedewerkers, maar een aanvulling daarop. Boekbot is altijd beschikbaar, werkt in gewone taal, en helpt juist ook mensen die minder thuis zijn in catalogi of zoektermen.

Hoe werkt het?

Boekbot is gebaseerd op de nieuwste AI technologie. In plaats van te vertrouwen op een gesloten AI-model zoals ChatGPT, zoekt Boekbot antwoorden in betrouwbare bibliotheekbronnen. Daardoor worden de aanbevelingen uitlegbaar en controleerbaar – zonder risico op misinformatie of filterbubbels. Ook belangrijk: Boekbot respecteert de privacy van de gebruiker.

Samen met jongeren ontwikkeld

Boekbot is ontstaan uit gesprekken en experimenten met jongeren in de Brainport-regio. Zij gaven waardevolle input en feedback over hoe zij boeken willen ontdekken, en dachten mee over het ontwerp en de werking. Die co-creatieve aanpak blijft voor ons essentieel – ook in de volgende fases van doorontwikkeling.

Belangrijke ontmoetingen op het congres

Onze presentatie trok een divers publiek van bibliotheekprofessionals en beleidsmakers. De uitwisseling van ideeën en vragen na afloop van onze presentatie – over techniek, ethiek, en opschaling – bevestigde dat er een breed draagvlak is om deze ontwikkeling verder te brengen. Samen kunnen we AI inzetten als maatschappelijk gereedschap, op onze eigen voorwaarden.

Wil je meer weten over Boekbot of onze sessie tijdens het Nationaal Bibliotheekcongres 2025?

Lees meer over Boekbot op biebvandetoekomst.nl/boekbot of neem contact met ons op mailto://k.vandenberkmortel@bibliotheekeindhoven.nl

Neem contact met ons op en bouw mee!