Lees

Hoe de AI-tool Verhaalmaker leerlingen aan het schrijven (en lezen) krijgt

Babette Bosmans · 2 september 2026 · Reageer

Een creatief verhaal schrijven met behulp van AI: het kan! Anneriek de Vries, leesmediaconsulent voortgezet onderwijs bij de Bibliotheek Regio Eindhoven, geeft er workshops over. Daarbij gebruikt ze de AI-tool Verhaalmaker, die speciaal hiervoor ontwikkeld werd. ‘We laten zien dat AI een sparringpartner kan zijn, zonder het verhaal over te nemen.’

Anneriek is leesmediaconsulent en zit in de werkgroep Bibliotheek van de Toekomst voor voortgezet onderwijs van de Brainport-bibliotheken. Veerle van Ulden, leesmediaconsulent bij Biblioplus die ook in de werkgroep zit, opperde twee jaar geleden in die werkgroep het idee voor de tool en workshop. Anneriek: ‘We merkten dat de behoefte bij scholen groeide om goed met AI om te gaan. Bij de eerste opzet van de workshop Creatief schrijven met AI werkten we nog met pen en papier. En leerlingen maakten gebruik van een heel algemene chatbot. Dat was te vrij voor leerlingen, het moest concreter. Dus besloten we om leerlingen te leren hoe je een goede prompt schrijft. En daar bouwden we onze eigen tool voor, ook met behulp van AI.’

Bouwstenen
In de workshop gaan deelnemers – voornamelijk middelbare scholieren – aan de slag met een eigen verhaal. ‘Ze beginnen met het verzamelen van bouwstenen’, vertelt Anneriek. ‘Ze beantwoorden bijvoorbeeld vragen over de personages: hoeveel komen er in hun verhaal voor? Wie zijn dat? Welke krachten en zwaktes hebben ze? Daarna bedenken ze onder andere de opbouw, het plot en de plek waar het verhaal zich afspeelt.’ Die bouwstenen plaatsen ze vervolgens in de Verhaalmaker. ‘Die brengt het verhaal tot leven. Het is leuk om te zien hoe benieuwd leerlingen zijn naar wat er uiteindelijk uitkomt.’

Plezier in lezen
Met de AI-tool en de workshops wil Anneriek vooral laten zien hoe je AI als ondersteunende tool kunt gebruiken bij het schrijven van een creatief verhaal. ‘Tegen leerlingen zeg ik lachend: we hebben deze workshop ontwikkeld, zodat de docent een volgende keer niet doorheeft dat je AI gebruikt. Ofwel: AI is geen vervanging, maar een hulpmiddel. En zo is de Verhaalmaker ook ingestoken. De leerling schrijft en AI scherpt aan. Daarna maakt de leerling het verhaal af, in het eigen taalgebruik. Zo blijft het een verhaal van de leerling zelf.’

Bijkomend voordeel is volgens Anneriek dat je leerlingen hiermee inspireert tot schrijven en aan het lezen krijgt. ‘Doordat ze zelf een verhaal bedacht hebben, zijn ze nieuwsgierig naar het eindresultaat van zichzelf en van anderen. En ook de leerlingen die maar korte antwoorden gaven op de vragen over hun personages en plot, lazen het uiteindelijke verhaal toch helemaal. Ze zijn op een leuke manier bezig met taal.’ Voor groepen die je lastig aan het lezen krijgt, is dat volgens Anneriek een mooie winst. ‘Het is een mini-stapje richting plezier in lezen en zin krijgen in een volgend verhaal. Misschien wel een boek!’

Leren hoe AI-tools werken
Anneriek geeft de workshops dus vooral aan middelbare scholieren, maar ook aan docententeams en een breder publiek. ‘In de bibliotheek kunnen volwassenen zich inschrijven. Voor sommigen is het de eerste keer dat ze met een AI-tool werken. Ze leren wat zo’n tool doet, en hoe het werkt. Daar ligt, naar mijn mening, ook een opdracht voor de bibliotheek. We bieden handvatten voor de samenleving, ook op het vlak van AI. Dit is een laagdrempelige manier om dat te doen.’

Bibliotheken kunnen tool overnemen
De Verhaalmaker werd door de Bibliotheek Regio Eindhoven zelf gebouwd. ‘De tool is nu voor 85 procent goed, maar moeten we nog finetunen. Zo krijg je met een kleursysteem te zien hoe goed je prompt is. Nu kan het systeem al meteen op groen springen als je iets specifieks intypt, zoals een leeftijd. Dat willen we verbeteren.’ De code die voor de Verhaalmaker wordt gebruikt, staat op het data- en coderingsplatform GitHub. Andere bibliotheken kunnen deze dus overnemen. Daar is Anneriek blij mee. ‘Zo hoeven bibliotheken het wiel niet zelf uit te vinden. Ik ben een groot voorstander van kennis delen.’

Verhaalmaker is deze maand nog openbaar. Daarna is het niet meer vrij toegankelijk. Mocht het gebruik snel toenemen, dan is dat eerder al het geval. Neem tot die tijd gerust een kijkje!

Boekbot transparanter maken met behulp van onderzoek

Babette Bosmans · 17 augustus 2026 · Reageer

‘Waarom krijg ik juist dit boek aanbevolen?’ Het is een logische vraag die Boekbot-appgebruikers stellen. Binnen het onderzoeksproject Verantwoorde AI in de bibliotheek (VAIB) doet TU/e-postdoconderzoeker Tiffany Matej Hrkalovic hier onderzoek naar. Zij kijkt naar de interactie tussen bibliotheekbezoekers, appgebruikers en Boekbot. Haar doel is duidelijk: ze wil dat na haar onderzoek gebruikers nog meer tevreden zijn over Boekbot én dat ze beter begrijpen hoe AI werkt. Tiffany deelt haar eerste onderzoeksresultaten.

De nadruk op transparantie en de vraag wie verantwoordelijkheid draagt voor AI-systemen wordt steeds groter door wetgeving van de Europese Unie. ‘Makers van AI-systemen werken vaak met black boxes. Maar het is één ding om te bouwen, het is iets anders om ook verantwoordelijkheid te nemen voor de antwoorden die eruit komen. Dan is ‘wij weten het ook niet precies’ niet het juiste antwoord’, begint Tiffany. Naast dat de wetgeving hier behoefte aan heeft, geldt dat ook voor gebruikers. Iets waar Tiffany meteen enthousiast over was toen ze aansloot bij Boekbot. ‘Als onderzoeker met een achtergrond in psychologie vind ik vooral de gebruiker belangrijk. Ik wil dat mensen begrijpen wat er gebeurt, zodat ze uiteindelijk zelf de controle houden.’

Dus was het een logische stap om voor het eerste deel van haar onderzoek in gesprek te gaan met die gebruikers. Ze organiseerde open gesprekken met verschillende groepen bibliotheekbezoekers, zonder vaste vragenlijsten vooraf. ‘Je kijkt eerst of het probleem dat je denkt te zien, ook echt bestaat. Want alles wat we in dit project doen, is uiteindelijk gericht op de gebruikers.’ De gespreksdeelnemers gingen tijdens de sessie zelf aan de slag met Boekbot, zodat ze hun ervaringen konden delen.

Persoonlijk

Uit die gesprekken kwam meteen één duidelijke behoefte naar boven: gebruikers willen weten waarom een boek wordt aanbevolen. ‘Ze willen het gevoel krijgen dat Boekbot de vraag begrijpt en hun voorkeur serieus neemt. Dat vraagt om een reactie als: “Je vraagt om een sciencefictionboek met een romantische ondertoon. Daarom raad ik je dit boek aan.” Zeker fanatieke lezers willen dat Boekbot reageert alsof het een gesprek is, zodat de boekaanbeveling persoonlijk voelt.’ Ook willen gebruikers weten waar die aanbeveling vervolgens vandaan komt. Komt het uit het systeem dat de bibliotheekcatalogus gebruikt? Is het gebaseerd op online boekentips? ‘Die transparantie geeft vertrouwen’, zegt Tiffany.

Uitvoerbare oplossingen

Nu de uitkomsten van het eerste onderzoeksdeel duidelijk zijn, is het tijd voor de volgende stap: Boekbot zichtbaar transparanter maken, terwijl de app al in gebruik is. ‘Daarom leg ik verschillende aanpassingen voor aan de Boekbot-collega’s en mijn wetenschappelijk begeleider. Samen kijken we naar de uitvoerbaarheid. Er zijn namelijk genoeg voorbeelden van mensen met goede bedoelingen die toch een slecht product maken. Dat wil ik voorkomen’, lacht ze. ‘En het leuke is: die combinatie van wetenschappelijke kennis met creativiteit levert goede en praktische oplossingen op.’

En juist daarom werkt Tiffany met zoveel plezier aan het onderzoek. ‘Ik vind het geweldig. Het gebeurt niet vaak dat je met onderzoek de hele cirkel mag meemaken: aan een AI-systeem werken, met de gebruikers praten, oplossingen bedenken en die weer implementeren.’ De komende maanden doorloopt ze de andere fases van haar onderzoek met als eindpunt: een tevreden gebruiker die vindt dat een aanpassing echt hielp én een gebruiker die beter begrijpt hoe een AI-systeem werkt. ‘En dan bedoel ik niet Boekbot alleen, we moeten blijven werken aan AI-geletterdheid. Het gaat erom dat we mensen helpen AI beter te gebruiken.’Ben je benieuwd naar de rest van Tiffany’s onderzoek? Na het afronden van elk onderzoeksdeel geeft Tiffany weer een update. Houd www.biebvandetoekomst.nl dus in de gaten!

Kennismaken met Kjoep op het Nationale Bibliotheekcongres

Babette Bosmans · 8 juli 2026 · Reageer

Als bibliotheeksector blijven we innoveren en het nieuwste resultaat daarvan is Kjoep: een digitale bibliotheekassistent. Zo wordt het vinden van boeken, informatie en activiteiten makkelijker en leuker. Kjoep werd tijdens het Nationale Bibliotheekcongres als sneak preview gepresenteerd door Bibliotheek Rotterdam in samenwerking met de Brainport Bibliotheken.

Kjoep ontstond vanuit een vraag die bij Bibliotheek Rotterdam leefde, vertelt Klaartje Hilhorst van die bibliotheek. Hoe bereik je ook mensen die de bibliotheek nog niet zo goed weten te vinden? ‘Wij kijken heel erg naar de vraag: hoe kunnen we de bibliotheek zo toegankelijk mogelijk maken voor iedereen?’, vertelt Klaartje. ‘Er zijn mensen die de bibliotheek nog niet goed weten te vinden. Bijvoorbeeld omdat taal lastig is, omdat ze niet precies weten wat er allemaal mogelijk is of omdat de bibliotheek toch nog een beetje spannend voelt. En juist voor die mensen hebben we zóveel te bieden.’ Kjoep helpt om die drempel te verlagen.

Chatbot met een eigen karakter
Kjoep is gemaakt door Bibliotheek Rotterdam met de Brainport Bibliotheken, die al ervaring hadden met AI-innovatie in de bibliotheeksector met de ontwikkelingen van Boekbot. Maar wat is Kjoep nou precies? Kjoep is een digitale medewerker die vragen beantwoordt en meedenkt, gebouwd op het platform onder Boekbot en Biebbot. Kjoep heeft iets extra’s: een eigen persoonlijkheid. De assistent is vriendelijk, zachtaardig en enthousiast. Een assistent met een eigen karakter, dus. Karin van den Berkmortel van de Brainport Bibliotheken legt uit: ‘Kjoep is vriendelijk en nodigt mensen uit om het gesprek aan te gaan. De vorm, toon en de manier van antwoorden gaan hand in hand met de techniek erachter om zo de beste beleving te creëren. Het moet natuurlijk voelen. Je wilt dat iemand denkt: hé, dit helpt mij echt.’

Testen, leren en verbeteren
Die vriendelijke toon ontstaat door veel te testen en te blijven verbeteren. Kjoep is onder andere uitgeprobeerd door Stichting Lezen en Schrijven en Stichting MEE. Daar kwamen praktische verbeterpunten uit. Klaartje: ‘We hadden bijvoorbeeld het idee om Kjoep te presenteren op een zuil. Maar toen iemand in een rolstoel het testte, zagen we dat het scherm wat te hoog was. Dat soort dingen ontdek je alleen als mensen het echt gebruiken.’ ‘Deze technologie kun je op heel veel manieren bereikbaar maken’, legt Karin uit. ‘Op een website, in een zoekbalk, als sprekende assistent of bijvoorbeeld in een fysieke vorm in de bibliotheek. Daar kunnen we Kjoep op aanpassen.’

Zelf ervaren
Na een lezing op het congres konden bezoekers op het Inspiratieplein zelf met Kjoep aan de slag. Zowel Kjoep als Biebbot maakten deel uit van de zogenaamde WaU-wasstraat waar de KB (nationale bibliotheek) met haar bibliotheeknetwerkpartners liet zien wat het overheidsprogramma Werk aan Uitvoering betekent voor bibliotheken. Bij het onderdeel van Kjoep konden bezoekers de assistent testen. ‘Zodra mensen ermee aan de slag gaan, merk je hoe positief ze zijn’, vertelt Klaartje. ‘In het ontwikkelen focus je op alles wat nog beter moet. Maar dan zie je iemand het gebruiken en hoor je: ‘goh, wat handig, waar kan ik dit krijgen, kan ik het al downloaden?’ Dat is gewoon heel fijn om te horen.’

Het plan is om Kjoep verder te ontwikkelen en beschikbaar te maken voor meer bibliotheken. Karin: ‘Het kan helpen om meer mensen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met alles wat de bibliotheek te bieden heeft.’

Projectleiders Karin en Wanda over het ontstaan én de toekomst

Babette Bosmans · 7 juni 2026 · Reageer

Wat begon als een zoektocht naar persoonlijke boekentips voor jongeren, groeide uit tot de eerste AI-toepassing van bibliotheken. Met zo’n 12.000 anonieme gebruikers en 2200 gebruikers met een account wint Boekbot aan populariteit. Projectleiders Wanda Kruijt en Karin van den Berkmortel blikken terug en kijken vooruit. ‘Boekbot laat zien hoe AI het bibliotheekaanbod persoonlijker en toegankelijker maakt.’

De bibliotheek in je broekzak, die je helpt boeken te vinden die écht bij jou passen. ‘De bibliotheek wil zijn waar jij bent’, zegt Karin. ‘Op het moment dat het jou uitkomt. In de taal die jij spreekt.’ Dat is het idee achter Boekbot. Als gebruiker zoek je niet meer in een catalogus, maar kom je, door vragen te stellen, tot persoonlijke aanbevelingen. Uiteindelijk is het de bedoeling dat er meer dienstverlening van de bibliotheek aan de tool gekoppeld worden, waaronder het leensysteem. ‘Zodat je met Boekbot een boek kunt vinden, kunt zien of die beschikbaar is in jouw bibliotheek én ‘m kunt reserveren. Die koppeling ontwikkelen we nu.’

Dankzij jongeren, maar voor iedereen
Maar eerst terug naar het begin: Boekbot ontstond uit de behoefte van jongeren om laagdrempelig, digitaal hulp te krijgen bij het vinden van hun volgende boek. ‘Tegelijkertijd kwam generatieve AI op’, vertelt Wanda. ‘Dat komt samen in Boekbot. De tool is steeds door jongeren getest en daarop verder doorontwikkeld.’

Toch is Boekbot zeker niet alleen voor jongeren bedoeld. Karin: ‘De bibliotheek is er voor iedereen. Er zijn zo ontzettend veel kennisbronnen eeuwenlang goed bewaard door bibliotheken. Daar kunnen we nog veel meer gebruik van maken. Boekbot kan gebruikers in de toekomst helpen om de wereld van literatuur, muziek en kunst te ontdekken en te benutten. Zo wordt Boekbot eigenlijk een soort Biebbot.’

Niet vastzitten in een bubbel
De maatschappelijke rol van de bibliotheek komt ook terug in keuzes die achter de schermen genomen worden. ‘Boekbot moet, net als de bibliotheek, betrouwbaar en transparant zijn’, zegt Wanda. ‘We denken bijvoorbeeld goed na over privacy en trainen Boekbot niet om steeds meer over je te weten te komen. Iedere chat begint met een schone lei. Maar als gebruiker kun je wel kiezen om extra informatie over je voorkeuren mee te geven. Zo kom je niet in een bepaalde bubbel vast te zitten.’

Van elkaar leren
Boekbot wordt de komende jaren verbeterd en qua functionaliteiten uitgebreid. Daarvoor wordt samengewerkt met andere bibliotheken, maar ook met universiteiten en onderzoeksinstellingen. ‘Zo wil de bibliotheek Rotterdam een 3D-avatar creëren die emoties toont, terwijl onze interface – wat je als gebruiker ziet – vrij statisch is’, zegt Wanda. Andersom leert de Rotterdamse bibliotheek van de zaken die minder zichtbaar zijn. ‘Hier in de Brainportregio investeren we juist in ‘de achterkant’ van de app’, zegt Karin. ‘Die technische insteek past hier ook goed. Door samen te werken profiteren we van elkaar. Ik hoop dat alles wat regionaal ontstaat straks landelijk gebruikt wordt. Met Boekbot laten we zien dat we ook in het publieke domein volop kunnen profiteren van deze nieuwe technologie.’

Boekbot in cijfers:

Bestaat sinds 2025
Ruim 17.000 chats
Gemiddeld aantal chats per week: circa 300
Zo’n 12.000 gebruikers zonder account
Zo’n 2200 gebruikers met account

Limburg positief over Boekbot

Babette Bosmans · 7 juni 2026 · Reageer

Waar ben je trots op? Dat was een vraag waar Anouk Driessen, leesmediaconsulent bij Bibliocenter, niet lang over na hoefde te denken: Boekbot. Voor ze het wist gaf ze tijdens het Lerend Netwerk Limburg een presentatie over de meerwaarde van Boekbot. Met positieve reacties vanuit het publiek.

Al sinds het begin is Anouk betrokken bij de ontwikkeling van Boekbot. ‘Ik heb de fase meegemaakt waarin de focus vooral lag op wat er nog niet goed ging’, lacht ze. Toch zette ze het al af en toe in tijdens bibliotheekbezoeken of als onderdeel van schoolopdrachten. Tijdens de Dutch Design Week kwam er voor haar echter een kantelpunt. ‘Ik was drie dagen aanwezig en zag de reacties van bezoekers. Ze waren oprecht verwonderd over wat je met Boekbot kon. Vanaf dat moment ging ik dat ook voelen, de meerwaarde werd steeds duidelijker.’

Hulpmiddel
Haar enthousiasme werkte aanstekelijk en al snel waren ook andere collega’s positief. Anouk: ‘Wij als leesmediaconsulenten, maar ook de frontofficemedewerkers, hebben er iets aan. De kennis van jeugdliteratuur onder medewerkers is bijvoorbeeld niet altijd even groot, Boekbot kan daarbij echt helpen.’ Het is daarbij wel belangrijk dat Boekbot wordt gezien als hulpmiddel, niet als vervanging van ons werk. ‘De menselijke expertise en het persoonlijke contact blijven onmisbaar. Maar Boekbot kan je wel helpen om voorbij je bekende bubbel te denken.’

Gewone taal
Een boodschap die goed aansloeg tijdens de presentatie. Maar natuurlijk brengt het ook nieuwe vragen met zich mee: wat betekent Boekbot voor de rol van de leesmediaconsulent? En hoe ga je om met aanbevelingen van boeken die je zelf niet kent? ‘Dat is een uitdaging, want je geeft het liefst een boek mee waarvan je zeker weet dat het aansluit bij iemands wensen.’ Toch overheerste het enthousiasme, zeker als het gaat om de natuurlijke taal die met Boekbot wordt gebruikt. ‘Nu is het zo dat je in de bibliotheekdatabase vaak moet zoeken op trefwoorden, titels of auteursnamen. Maar met Boekbot kun je communiceren in gewone taal en beschrijvingen geven van wat je zoekt. Dat geeft meer vrijheid en maakt het zoeken gerichter’, zegt Anouk.

Hoewel Boekbot op dit moment alleen binnen de acht Brainport-bibliotheken wordt ingezet, is er na de bijeenkomst in Limburg ook een zaadje geplant om uit te breiden. ‘Deelnemers vroegen of ze Boekbot ook in hun bibliotheek in Limburg mogen laten zien, bijvoorbeeld via narrowcasting of flyers. Het is heel gaaf om te zien dat ook buiten de Brainportregio zo enthousiast gereageerd werd. Dat biedt hoop om Boekbot op termijn landelijk uit te rollen!’